Włodzimierz Tetmajer (31 grudnia 1861r. - 26 grudna 1923 r.)
Włodzimierz Tetmajer, właściwie Włodzimierz Przerwa-Tetmajer, był znanym polskim malarzem, politykiem i pisarzem, a także jednym z czołowych przedstawicieli sztuki Młodej Polski inspirowanej rodzimym folklorem [1].
Urodził się w noc sylwestrową na przełomie lat 1861 i 1862 w Harklowej, wsi położonej w powiecie nowotarskim, około 12 km od Nowego Targu [2]. Był synem Adolfa Przerwy-Tetmajera i Leonii Krobickiej z Harklowej. Matka zmarła 10 stycznia 1862 r., a po jej śmierci ojciec ożenił się ponownie z Julią Grabowską z Warszawy [3]. Z tego małżeństwa narodził się przyrodni brat Włodzimierza – Kazimierz Przerwa-Tetmajer, wybitny poeta i prozaik okresu Młodej Polski [4].
Pierwszy kontakt ze sztuką Tetmajer nawiązał w latach 1873–1881, gdy uczęszczał do Gimnazjum św. Anny w Krakowie [5]. Istotny wpływ na rozwój jego zainteresowań artystycznych wywarł nauczyciel rysunku Józef Siedlecki, który prowadził zajęcia z rysunku zarówno w gimnazjum, jak i później, w latach 1886–1891, w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych. Tetmajer miał szczęście spotkać na swojej drodze tak wybitnego pedagoga. W gimnazjum zaprzyjaźnił się również z Konstantym Górskim – poetą, historykiem sztuki oraz organizatorem Paryskiej Stacji Naukowej Akademii Umiejętności w latach 1896–1899. Ich znajomość przetrwała do końca życia, a z czasem Górski stał się dla Tetmajera jednym z najważniejszych autorytetów w ocenie jego twórczości [6].
Pomimo młodzieńczego zainteresowania malarstwem, w 1881 r. podjął studia filologii klasycznej i filozofii na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, które odbywał z przerwami w latach 1881–1884. Wykształcenie humanistyczne wywarło znaczący wpływ zarówno na jego późniejszą twórczość literacką, jak i malarstwo sakralne [7].
Na początku 1882 r. wyjechał do Wiednia, gdzie studiował w Akademii Sztuk Pięknych. Był to jego pierwszy bezpośredni kontakt ze sztuką europejską, który okazał się niezwykle inspirujący. Edukacja wiedeńska wywarła istotny wpływ na początkowy etap jego twórczości po powrocie do kraju w połowie lipca 1882 r. W tym czasie zainteresował się przede wszystkim pejzażem oraz problematyką światła, co stopniowo odsuwało go od wcześniejszych fascynacji tematyką historyczną [8].
Po powrocie do kraju dzielił swój czas między Kraków a Wilkowisko, wieś położoną niedaleko Tymbarku, gdzie znajdował się majątek jego ojca. Pomagał tam w zarządzaniu dobrami rodzinnymi. Często odwiedzał również Zakopane, poszukując inspiracji do swoich prac. To właśnie te wyjazdy rozbudziły w nim zamiłowanie do tematyki wiejskiej i obyczajowej, strojów ludowych oraz uroczystości religijnych, które później stały się ważnym źródłem inspiracji dla jego twórczości.
W 1883 r. namalował obraz olejny pt. „Pogrzeb”, zakupiony przez Marcelinę Czartoryską. W tym okresie motywy ludowe zajmowały szczególne miejsce w jego twórczości. Artysta zaczął łączyć je z tematyką religijną, zwłaszcza maryjną, która w kolejnych latach stała się jednym z dominujących nurtów jego malarstwa.
Na przełomie lat 1883 i 1884 rozpoczął naukę w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie, gdzie studiował – z przerwami – do 1885 r. Pozostawał wówczas pod silnym wpływem malarstwa historycznego Jana Matejki [9]. O uznaniu, jakim darzył go mistrz, może świadczyć fakt powierzenia mu – obok Stanisława Wyspiańskiego i Józefa Mehoffera – wykonania kartonów do polichromii kościoła Mariackiego. Liczne sceny historyczne oraz wizerunki wybitnych Polaków obecne w późniejszej twórczości Tetmajera uznawane są za rezultat oddziaływania Matejki, który rozbudził w nim zainteresowanie historią Polski i jej dziedzictwem religijnym [10].
Studia w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych były dwukrotnie przerywane. Po raz pierwszy nastąpiło to w 1884 r., gdy Tetmajer został powołany do służby wojskowej. Po raz drugi przerwał naukę w 1886 r., wyjeżdżając do Monachium, gdzie rozpoczął studia w Akademii Sztuk Pięknych. Przebywał tam do czerwca 1889 r. [11].
Okres monachijski odegrał kluczową rolę w rozwoju jego dojrzałego malarstwa. Ukształtował zarówno jego osobowość artystyczną, jak i warsztat malarski. Tetmajer zwrócił się wówczas ku pejzażowi oraz malarstwu flamandzkiemu i francuskiemu, stopniowo uwalniając się spod wpływu szkoły Matejki. Jednocześnie rozwijał własną wizję malarstwa inspirowanego kulturą ludową, która była mu szczególnie bliska.
W 1889 r. wyjechał do Paryża, gdzie przez krótki czas uczęszczał do prywatnej Académie Colarossi [12]. Pobyt ten nie wpłynął znacząco na charakter jego twórczości, jednak umożliwił mu bliższe poznanie dziewiętnastowiecznego malarstwa sakralnego.
Po powrocie do kraju ponownie podjął naukę w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych pod kierunkiem Jana Matejki [13].
11 sierpnia 1890 r. w kościele Mariackim w Krakowie zawarł związek małżeński z Anną Mikołajczykówną z Bronowic. Wydarzenie to jeszcze bardziej związało go ze środowiskiem wiejskim i problematyką życia chłopskiego. W sierpniu 1892 r. otrzymał złoty medal za pracę na oddziale kompozycyjnym, a w grudniu tego samego roku cesarskie stypendium w wysokości 1000 złotych reńskich [14].
Na początku 1893 r. Tetmajer udał się do Włoch, gdzie przebywał głównie w Rzymie. Podróż miała charakter przede wszystkim turystyczny, a nie artystyczny. Pamiątką po niej pozostały szkice artysty, przechowywane przez jego córkę Krystynę Skąpską. Szkicownik zawiera niewielkie pejzaże włoskie oraz rysunki antycznych detali, prawdopodobnie z Forum Romanum [15].
Po raz drugi odwiedził Włochy w 1901 r., tym razem w związku z przygotowaniem projektów polichromii kaplicy Świętej Trójcy na Wawelu, zgodnie z oczekiwaniami Komitetu Restauracyjnego. Podobnie jak wcześniejszy pobyt w Paryżu, również podróż włoska nie wpłynęła zasadniczo na rozwój jego osobowości artystycznej. Pozwoliła mu jednak lepiej poznać sztukę klasyczną oraz włoskie malarstwo sakralne [16].
Tetmajer aktywnie uczestniczył również w życiu politycznym i niepodległościowym, co stopniowo ograniczało jego działalność artystyczną. W 1912 r. został wybrany posłem do parlamentu wiedeńskiego. Współpracował także z Polskim Stronnictwem Ludowym oraz jego przywódcą, Wincentym Witosem. Po przerwaniu w 1914 r. prac nad polichromią w kościele oo. Bernardynów w Kalwarii Zebrzydowskiej całkowicie zaangażował się w działalność niepodległościową. Brał udział w pracach Komitetu Narodowego Polskiego, a od 1916 r. uczestniczył w działaniach przygotowujących odzyskanie przez Polskę niepodległości. Był również członkiem Polskiej Komisji Likwidacyjnej w Krakowie, gdzie działał w Wydziale Wojskowym [17].
Po 1918 r. powrócił do działalności artystycznej, jednak nie osiągnął już sukcesów porównywalnych z wcześniejszym okresem twórczości. Powstały wówczas dwa duże obrazy – „Zmartwychwstanie” i „Jawnogrzesznica” – które nie dorównywały jego wcześniejszym realizacjom. Próba powrotu do dawnej pozycji artystycznej nie powiodła się. Włodzimierz Tetmajer zmarł 26 grudnia 1923 r.
Komentarze
Prześlij komentarz