Wielka Środa
W Wielką Środę możemy zobaczyć sceny śpiewu pielgrzymów jerozolimskich, ucztę u Szymona, zdradę Judasza oraz posiedzenie Wysokiej Rady. Rozpocznijmy od pierwszej sceny, jaką był śpiew pielgrzymów.
W czasach Jezusa Chrystusa największą popularnością cieszyło się święto Paschy [1]. Przypadało ono na wiosnę i ściągało do Jerozolimy mnóstwo pielgrzymów [2]. Wówczas pielgrzymi łączyli się w grupy bądź tworzyli karawany [3]. Osoby pielgrzymujące z tej samej miejscowości albo okręgu łączyły się w grupy lub karawany dla własnego bezpieczeństwa [4]. Pielgrzymi z zagranicy wyruszali w grupach z tego samego portu [6]. Podróżowali na wielbłądach i osłach, jednak większość z nich szła pieszo [7]. Jak zostało napisane na stronie Sanktuarium Matki Bożej Anielskiej: „Chór pielgrzymów przybyłych na święto do świątyni wykonał pełny tęsknoty za Bogiem Psalm 147: «Jerozolimo, chwal Pana nad pany», przeplatając go antyfoną: «Zmiłuj się nad nami, Panie, bośmy bardzo napełnieni wzgardą». Zwrotki wykonali soliści” [8].
Po tym następuje uczta u Szymona (Łk 7,36–50):
„Jeden z faryzeuszów zaprosił Go do siebie na posiłek. Wszedł więc do domu faryzeusza i zajął miejsce za stołem. A oto kobieta, która prowadziła w mieście życie grzeszne, dowiedziawszy się, że jest gościem w domu faryzeusza, przyniosła flakonik alabastrowy olejku i stanąwszy z tyłu u Jego nóg, płacząc, zaczęła łzami oblewać Jego nogi i włosami swej głowy je wycierać. Potem całowała Jego stopy i namaszczała je olejkiem. Widząc to faryzeusz, który Go zaprosił, mówił sam do siebie: «Gdyby On był prorokiem, wiedziałby, co za jedna i jaka jest ta kobieta, która się Go dotyka, że jest grzesznicą». Na to Jezus rzekł do niego: «Szymonie, mam ci coś powiedzieć». On rzekł: «Powiedz, Nauczycielu!». «Pewien wierzyciel miał dwóch dłużników. Jeden winien mu był pięćset denarów, a drugi pięćdziesiąt. Gdy nie mieli z czego oddać, darował obydwom. Który więc z nich będzie go bardziej miłował?». Szymon odpowiedział: «Sądzę, że ten, któremu więcej darował». On mu rzekł: «Słusznie osądziłeś». Potem zwrócił się do kobiety i rzekł Szymonowi: «Widzisz tę kobietę? Wszedłem do twego domu, a nie podałeś Mi wody do nóg; ona zaś łzami oblała Mi stopy i swymi włosami je otarła. Nie dałeś Mi pocałunku; a ona, odkąd wszedłem, nie przestaje całować nóg moich. Głowy nie namaściłeś Mi oliwą; ona zaś olejkiem namaściła moje nogi. Dlatego powiadam ci: odpuszczone są jej liczne grzechy, ponieważ bardzo umiłowała. A ten, komu mało się odpuszcza, mało miłuje». Do niej zaś rzekł: «Twoje grzechy są odpuszczone». Na to współbiesiadnicy zaczęli mówić sami do siebie: «Któż On jest, że nawet grzechy odpuszcza?». On zaś rzekł do kobiety: «Twoja wiara cię ocaliła, idź w pokoju!»” [9].
Taka sytuacja nie podoba się jednemu z dwunastu apostołów, gdyż to właśnie jeden z nich ma Go zdradzić. Judasz, prowadząc wewnętrzny monolog, spotyka trzech członków rady, którzy składają mu niecodzienną propozycję — zdradę swojego mistrza. Właśnie tu rozgrywa się scena zdrady Judasza. Judasz Iskariota, uznawany przez niektórych za najbystrzejszego wśród uczniów Jezusa, a także skarbnik apostołów, jak wspomina św. Jan w Ewangelii, ulega pokusie sprowadzonej przez diabła [10]. Był rozczarowany tym, że Jezus mówił jedynie o królestwie niebieskim, a sam nie sięgał po władzę ziemską [11].
Zdjęcie 3. Umowa Judasza.
Źródło : Sanktuarium Pasyjno Maryjne w Kalwarii Zebrzydowskiej, zdjęcie autorstwa Artur Brocki, foto by Facebook.
Kolejna scena to spotkanie Judasza z Sanhedrynem oraz posiedzenie Wysokiej Rady. Sanhedryn to — jak czytamy w Wirtualnym Sztetlu — „[hebr., gr. synedrion ‘rada’], w przekładach Biblii Wysoka Rada, w starożytności najwyższa rada i trybunał społeczności żydowskiej; legendarne tradycje rabiniczne mówią o Wielkim Sanhedrynie z czasów Ezdrasza (przełom V i IV w. p.n.e.), ale istnienie tego rodzaju ciała jest potwierdzone dopiero w II w. p.n.e.; skład i kompetencje Sanhedrynu zmieniały się stopniowo i nie są dokładnie znane; w I w. n.e. należeli do niego kapłani, uczeni w Piśmie i ‘starsi’ (świeccy), wśród nich zarówno saduceusze, jak i faryzeusze. Próbą kontynuacji Sanhedrynu były rady rabiniczne po 70 r. n.e. (upadek świątyni i utrata autonomii); według Nowego Testamentu Sanhedryn, nie mogąc samodzielnie wymierzać kary śmierci, postanowił wnieść oskarżenie przeciw Jezusowi przed Piłatem; później także apostołowie stawali przed Radą jako oskarżeni (motorem tych decyzji byli kapłani)” [12].
Zdjęcie 4. Posiedzenie Sanhedrynu.
Źródło : Sanktuarium Pasyjno Maryjne w Kalwarii Zebrzydowskiej, zdjęcie autorstwa Artur Brocki, foto by Facebook.
Można powiedzieć, że liczył on około 70–71 członków starszyzny, a jego siedzibą była Komnata Ciosanych Kamieni na wzgórzu świątynnym w Jerozolimie [13]. Tradycja siedemdziesięcioosobowego Sanhedrynu sięgała już czasów Mojżesza [14]. Wielki Sanhedryn zajmował się najważniejszymi kwestiami, natomiast mniejsze trybunały, składające się z 23 członków (również nazywane sanhedrynami), rozpatrywały sprawy zagrożone karą śmierci [15].
Opiszmy jeszcze poszczególnych członków. Najważniejszym z nich był arcykapłan. Był on jednym z przywódców narodu, a z mocy Prawa — przewodniczącym Sanhedrynu [16]. Arcykapłan nie musiał uczestniczyć we wszystkich obrzędach, jednak spoczywał na nim obowiązek — a zarazem prawo — celebrowania niektórych z nich [17]. Nie była to funkcja dożywotnia, a sam arcykapłan nie musiał wywodzić się z rodu Sadoka [18]. Funkcję tę pełnili m.in. Annasz i Kajfasz, o którym usłyszymy w Wielki Czwartek [19]. To właśnie Kajfasz sprawował władzę w czasie ukrzyżowania Jezusa Chrystusa [20]. Choć Herod Wielki wprowadził wiele zmian w postrzeganiu roli arcykapłana w społeczeństwie, to mężczyźni pełniący wcześniej tę funkcję, jako wpływowe i bogate osobistości, nadal oddziaływali na życie polityczne i społeczne wśród ludzi darzących ich szacunkiem [21].
Kolejną grupę stanowili kapłani i lewici. To do kapłanów, zgodnie z Prawem, należało odprawianie rytuałów [22]. Według Wirtualnego Sztetlu: „Kohen (hebr. kapłan) – męski potomek Aarona, pierwszego arcykapłana. Koheni pełnili głównie funkcje religijne i przewodzili ceremoniom w Świątyni Jerozolimskiej. Wraz ze zburzeniem Świątyni ich rola została ograniczona. Obecnie mężczyźni należący do rodu kapłanów mają prawo odmawiania błogosławieństwa birkat ha-kohanim, w pierwszej kolejności są wzywani do czytania Tory w synagodze, celebrują uroczystość pidjon ha-ben (wykupu pierworodnego) oraz odmawiają dziękczynienie po posiłku. Nie mogą poślubić konwertytki ani rozwódki, nie wolno im przebywać w obecności zwłok, z wyjątkiem bliskich krewnych. Na cmentarzach wydziela się dla nich osobne kwatery”[23].
Lewici natomiast to jedna z grup kapłańskich w starożytnym judaizmie. W starszych tekstach biblijnych utożsamiani byli z kapłanami, natomiast w tekstach powstałych po okresie niewoli babilońskiej — z pomocniczym personelem Świątyni Jerozolimskiej (strażnikami bram, śpiewakami chórów). Pięcioksiąg przedstawia lewitów jako odrębne plemię w obrębie Izraela, wywodzące się od Lewiego, jednego z dwunastu synów Jakuba, natomiast funkcje kapłańskie przypisuje potomkom Aarona (prawnuka Lewiego). Problem pochodzenia lewitów pozostaje do dziś nierozstrzygnięty. Na Synaju powierzono im służbę świątynną, dlatego nie otrzymali ziemi jak inne plemiona izraelskie — ich dziedzictwem był Bóg. Zostali wybrani ze względu na wierność Bogu i wierze. Żyli w miastach lewickich i utrzymywali się z dziesięcin. W synagodze lewici są wywoływani do czytania Tory zaraz po kohenach, którym obmywają ręce przed błogosławieństwem kapłańskim (birkat ha-kohanim) [24].
Wypełnianie wszystkich czynności w świątyni nie było proste, dlatego potrzebni byli ludzie pełniący różnorodne funkcje — administratorzy, kapłani, lewici, strażnicy i inni [25].
Jak wyglądali kapłani? Kapłan wyróżniał się strojem, który zakładał podczas celebrowania świąt i uroczystości w świątyni [26]. Na szatę z białego lnu nakładano tunikę bez szwów z tego samego materiału, sięgającą aż do kostek i przewiązywaną w talii długim pasem [27]. Całość dopełniało białe, lniane nakrycie głowy[28]. Na ramionach nosił efod, czyli kaftan bez rękawów, ozdobiony złotymi, purpurowymi, szkarłatnymi i niebieskimi ornamentami[29]. Na piersi arcykapłana znajdował się złoty pektorał, wysadzany dwunastoma szlachetnymi kamieniami symbolizującymi plemiona izraelskie[30]. W starożytności w pektorale przechowywano urim i tummim — dwa obrzędowe przedmioty służące do odczytywania Bożej woli[31]. Kapłani poruszali się po świątyni boso[32].
[1] Jezus i jego czasy, red. J. Fronczak, Reader’s Digest, Warszawa 2009 s. 124.
[2] Tamże.
[3] Tamże
[4]Tamże
[5] Tamże
[6] Tamże
[7] Tamże.
[8]https://kalwaria.eu/219889-2/
[9] https://wbiblii.pl/szukaj/%C5%81k%207,36-50
[10] Jezus i jego czasy, red. J. Fronczak, Reader’s Digest, Warszawa 2009 s. 256
[11] Tamże.
[12]https://sztetl.org.pl/pl/slownik/sanhedryn
[13] Unterman, Encyklopedia Tradycji i legend żydowskich, dz.cyt, s.244
[14] Tamże.
[15] Tamże.
[16] Jezus i jego czasy, red. J. Fronczak, Reader’s Digest, Warszawa 2009 s. 148
[17] Tamże, s.149.
[18]Tamże.
[19] Tamże.
[20] Tamże.
[21] Tamże.
[22] Tamże, 146.
[23]https://sztetl.org.pl/pl/slownik/kohen
[24] https://sztetl.org.pl/pl/slownik/lewici
[25] Jezus i jego czasy, red. J. Fronczak, Reader’s Digest, Warszawa 2009 s. 146
[26] Tamże, s. 140.
[27] Tamże.
[28] Tamże.
[29] Tamże.
[30] Tamże.
[31] Tamże.
[32] Tamże.
Komentarze
Prześlij komentarz